جاذبه هاي گردشگري تاریخی و مذهبی شوشتر

   جاذبه هاي گردشگري شوشتر چنان قابل توجه است كه نمي توان به سادگي از كنار آنها گذشت .

1- سازه هاي آبي  تاريخي ( شامل پل بندها ،  بندها ، پل ها وتاسيسات آبياري)
2- بناهاي مذهبي (شامل بقاع متبركه ،  مساجد ،  حسينيه ها و...)
3- بافت كهن شهري (شامل خانه هاي تاريخي ، حمامها ، سراها ، ساباط ها و...)
4- جاذبه هاي طبيعي (شامل مناظر طبيعي حاشيه رود كارون ، روستاهاي تاريخي و...)

سازه هاي آبي ، تاريخي

شهرستان شوشتر با قريب صد بناي آبي تاريخي متعلق به ادوار مختلف  از بي نظيرترين شهرهايي محسوب مي گردد كه شاهكارهاي مهندسي آب در آن به منصه ي ظهور رسيده است. عبور رودخانه ي كارون به عنوان بزرگترين رودخانه ي دائمي ايران را مي توان عامل اصلي جذب تمدنها از ديربازدر اين شهر دانست . پل ها ، بندها ، پل بندها ، آسيابها ، قناتها ، آب انبارها ، دولابها ، تونلها ، كانالها و بالاخره نهرهاي طويل دستكندي كه كيلومترها طول داشته و وظيفه ي تامين آب مورد نياز ساكنين مسير خود را بر عهده داشته اند، از جمله جاذبه هاي اين شهرستان هستند.
از اين ميان 14 اثر به عنوان شاخصترين آثار ، توسط سازمان يونسكو در تاريخ 1388/4/7 به عنوان دهمين اثر تاريخي جمهوري اسلامي ايران در فهرست آثار جهاني به ثبت رسيده اند. اين آثار عبارتند از:
بند ميزان – كلاه فرنگي – رود گرگر – پل بند گرگر – مجموعه آسيابها و آبشارها – بند برج عيار – بند خدا آفرين – قلعه سلاسل – نهر داريون – پل بند شادروان – پل لشكر – بند خاك  .

1- بند ميزان

  بند ميزان از بناهاي بسيار مهم در مجموعه بناهاي آبي تاريخي شوشتر است كه آغاز گر و عامل ايجاد حلقه ي آبي شوشترست. اين بند ، رودخانه كارون را پس از ورود به شوشتربه دو بخش با نسبت 4 به2 تحت عنوان شطيط (4دانگه)  و گرگر(2دانگه) تقسيم مي نمايد .

2-  برج كلاه فرنگي

در امتداد بخش غربي بند ميزان ، برجي تحت عنوان  عمارت كلاه فرنگي بر فراز تپه اي مشرف به بند قرار دارد كه داراي پلان هشت ضلعي است . به گفته برخي مورخين بعنوان يك برج ديده باني براي نظارت بر كار ساخت بند احداث شده است . برخي نيز معتقدند شاخصي جهت اندازه گيري آب رودخانه و برخي ديگر آن را برج يادبود دانسته اند، همچنين مي توان گفت با توجه به اشرافي كه قلعه سلاسل بر آن داشته است احتمالاً ميل راهنمايي بوده كه ارتباط تنگاتنگي با قلعه نيز داشته است.

3- نهرگرگر

رود گرگر يا مسرقان شاخه اي مصنوعي از رود كارون است كه در شمال شهر شوشتر توسط بند ميزان از رود كارون جدا مي شود و راه جنوب را در پيش مي گيرد. نهر گرگر يكي از بزرگترين نهرهاي دستكند در ايران است كه از محل جدا شدنش از رود كارون در شمال شوشتر تا پايان مسير خود كه باز هم به كارون مي پيوندد، مسيري حدود 100 كيلومتر را طي مي كند . دليل حفر نهر گرگر آبرساني از شمال شوشتر و از رود كارون به زمينهاي جنوبي شوشتر است.

 4- پل بند گرگر

پل بند گرگر بر روي نهرگرگر، در شمال محوطه آسيابها (آبشارهاي شوشتر) احداث گشته است كه علاوه بر عملكرد به عنوان سد، يكي از دروازه هاي مهم شوشتر بوده كه بخش شرقي شهر را به بخش غربي متصل مي نموده است. شالوده اصلي بند گرگر در دوره ساساني بنا شده است .

5- محوطه آبشارها و آسيابها

 مجموعه آسيابها و آبشارها ي شوشتر، در مسيررود گرگر و در جنوب پل بند گرگر قرار گرفته است.اين مجموعه محوطه اي به وسعت 5 هكتار را در بر مي گيرد كه با عناصري چون كانالها ، تونل ها وآسياب ها يك سازه هيدروليكي بزرگ را تشكيل مي دهد كه با هدف بهره گيري از قدرت نيروي آب جهت استفاده هاي صنعتي احداث گشته است وعلاوه بر آن از نظر طبيعي بواسطه ي برخورد شديد آب از فراز صخره ها بر سطح رودخانه،آبشارهاي مصنوعي و مناظر بي نظيري خلق كرده است.

  6-  پل بند برج عيار و نيايشگاه صابئين

بند برج عيار در جنوب شرق شوشتر ، بر روي رود گرگر و پايين تر از محوطه آسيابها و آبشارها بصورت شرقي، غربي قرار گرفته است. اين بند از سازه هاي دوره ساساني در شوشتر است .

7- پل بند خدا آفرين (ماهي بازان)

بند خدا آفرين در جنوب شوشتر بر روي رود گرگر و در اراضي شهر تاريخي دستوا قراردارد . اين بند مانند ديگر سازه هاي آبي شوشتر متعلق به دوره ساساني مي باشد . 

8- قلعه سلاسل (كهندژ شوشتر)

 قلعه سلاسل در شمال غربي شهر شوشتر واقع شده و كشيدگي آن از غرب به شرق مي باشد. شكل ظاهري آن به صورت بيضي نامنظم مي باشدكه از شمال و غرب بوسيله رود كارون (شاخه شطيط) و از جنوب و شرق بوسيله خندقي درگذشته احاطه مي شده است.

وسعت كنوني قلعه در حدود 5/3 هكتار ست كه در مرتفع ترين بخش شهر بر روي بستر صخره اي واقع شده است. نهر داريون در ضلع شمالي قلعه از اجزاي مهم آن محسوب مي شود.
« حياطهاي مفصل و متعدد ، سربازخانه ها ، طويله ها ، حمامها ، شبستانها ، برجها ، باغچه ها و قورخانه( سرباز خانه) ، نقاره خانه ، حرم خانه ، آشپزخانه و قاپيهاي متعدد (دروازه ها) ، حوض هاي بزرگ ، حصار و خندق كه اكنون بيشتر آن ويران و ساختمانها بر هم ريخته شده است .» (امام شوشتري،1331 :127)

9- نهر داريون

  نهر داريون سومين شاخه از آب رودخانه كارون است كه در آبياري منطقه ميان آب نقش اساسي داشته است. سر دهانه نهرداريون در ضلع شمالي قلعه سلاسل قرار گرفته است. ايجاد كانال داريون را به دوره هخامنشي نسبت داده اند كانال داريون پس از خروج از زير بستر سنگي قلعه سلاسل مي گذردو ادامه آن در شمال پل بند لشكر بدوشاخه تقسيم ميشود.

10- پل بند شادروان

پل بند شادروان درشمال غربي شهرستان شوشتر ،درجهت شمالي ،جنوبي بر شاخه اصلي رودكارون (شطيط) ساخته شده است . ين پل بند درگذشته يكي ازمهمترين دروازه هاي ورودي شهر نيز محسوب مي گرديده است.

قدمت پل را به دوران ساساني نسبت مي دهند و معتقدند اسراي رومي آن را ساخته اند.

11-  بند خاك

   پل لشكر يكي از سازه هاي با اهميت بر نهر داريون است كه به عنوان پخشاب كاربرد داشته و عامل تقسيم آب به دو شاخه ي داريون و رقط است كه در ضلع جنوب غربي شوشتر مي باشد.

12- پل بند لشكر

اين پل كه از پل هاي دوره ساساني است  در جنوب شوشتر در كنار بقعه امام زاده عبدالله قرار دارد. ام آن از عسكر گرفته شده است.عسكر به معني كلمه لشكر مي باشد ظاهرا عسكر نام شخصي بوده كه در سده هاي نخستين اسلامي شهري را با همين نام در جنوب شوشتر ساخته است . و مردم شوشتر از طريق اين پل به سمت اين شهر مي رفته اند  اين پل داراي 13 دهانه بوده كه در حال حاضر 10 دهانه آن سالم بر جا مانده است.

بافت كهن و تاريخي شوشتر

     بافت قديم شوشتر را مي توان يكي از بافتهاي منسجم وتاحدود زيادي پويا در بافت هاي شهري ايران بحساب آورد . بافت قديم شوشتر كه پيرامون آن را آب فرا گرفته است مانند جزيره اي در وسط آب قرار دارد و تقريبا نيمي از مردم شوشتر در اين قسمت از شهر زندگي مي كنند . محدود بودن بافت قديم شوشتر در بين آب باعث شده تا ساخت و ساز در طول سالها و قرن ها در همين مكان فعلي و بر روي لايه هاي قديمي تر انجام شود  وگسترش بافت راكد بماند .بافت قديم ازطرف شمال ، شامل محله هاي شاهزيد ، كندال ، دلدل و اشكفتي - از طرف جنوب شامل پل خراطون و دكان شمس - از طرف شرق شامل محله هاي عباس ، عبو نو  و از طرف غرب به  محله هاي كوره و مناره ختم ميشود . در ميان اين محله ها و در مركز بافت نيز محله هايي مانند كوچه پهن ، سادات ،در خانه و بازار قرار دارند .

خانه هاي قديمي موجود در بافت قديم شوشتر را مي توان به سه دوره تقسيم كرد:

دوره اول مربوط به اوايل قاجار و قسمتهايي از آنها مربوط به دوره هاي قديمي تر از اين دوره مي باشند كه تعداد اين قبيل خانه ها زياد نيست. و

دوره دوم مربوط به اواخر دوره قاجار مي باشد كه تعداد اين خانه ها در بافت كم نيست.

دوره سوم خانه هاي ساخته شده در اوايل دوره پهلوي است كه از ويژگي اين خانه ها استفاده از طرحهاي جديد در تزئينات آجري ، استفاده از تير آهن ،و استفاده از آجر با ضخامت بزرگتر مي باشد . اين منازل را در بافت قديم شوشتر به وفور مي توان مشاهده كرد.

برخي از خانه های شاخص در شهر شوشتر عبارتند از:

خانه امين زاده

خانه امين زاده در شمال شهرستان شوشتر در محله كوره واقع شده است.اين خانه داراي پلاني مستطيل شكل ميباشد كه ازسه طرف آن فضاي مسكوني قرار دارد .تاريخچه ساخت اين بنا به دوران قاجاريه برميگردد. اين خانه متعلق به شخصي به نام امين زاده معروف به امين التجار بوده كه به كار تجارت اشتغال داشته است . اين بنا به روش معماري سنتي با مصالح سنگ و گچ در يك طبقه و شيوه دوره ساز ساخته شده است. داراي هشتي ، اتاقهاي پذيرايي ، ،غرفه ها ، ايوانهاست.
تزئينات خانه از نوع آجركاري ،گچبري مشبك وحجاري بر روي پيشاني وروديها و ايوانها مي باشد.

خانه مرعشي

خانه مرعشي يكي از خانه هاي زيبا و ارزشمند در بافت قديم شوشتر است كه در سالهاي پاياني دوره قاجاريه توسط شخصي بنام سيد محمد حسن مرعشي ساخته شده است. اين خانه زيبا در حريم مجموعه آبشارها و مشرف به آن مي باشد .

خانه مستوفي

  مجموعه مستوفي يكي از كاملترين مجموعه هاي  بافت قديم شوشتر به شمار مي آيد اين مجموعه شامل ،پل،منزل،مسجدوحمام است.
منزل مستوفي داراي ويژگي خاص و تزئينات آجر كاري زنده و بديع تو سط ميراث كاري زنده و بديع فرهنگي مي باشد.

خانه دورقي

خانه دورقي  در ضلع غربي خيابان امام در محله دو خواهران در كوچه دورقي قرار دارد.
خانه دورقي از منازل قديمي شوشتر است كه به سبك معماري سنتي ساخته شده و متعلق به دوران قاجار است . نام دورقي برگرفته از نام مالك اين منزل است .
اين بنا از لحاظ معماري ومساحت از منازل شاخص بافت قديم شوشتر است كه داراي آجركاريهايي زيبا و بديع است .

بناهاي مذهبي

شوشتر در گويش و اصطلاحات محلي به شهر «چهل پير» معروف است؛ زيرا در آن بقاع متبركه، امام زاده ها، مساجد و تكيه هاي بسياري به چشم مي خورد.

مسجد جامع شوشتر

 مسجد جامع يكي از ديدني ترين مساجد ايران است، از كتيبه هاي آن چنين استنباط مي شود كه خلفاي عباسي در زمان امام حسن عسگري(ع) به ساخت آن اقدام كرده و پس از آن تكميل و ترميم شده است. بناي اين مسجد متعلق به خليفة 13 عباسي المعتز باالله است اين مسجد در قرن سوم هجري پايه گذاري شده و .سبك معماري مسجد به شيوة شبستاني است كه سقف شبستان آن بر 53 ستون سنگ تراش با طاق بلند رومي و نقش لچك بر روي آن، استوار است.

 اين مسجد با ستون ها و طاق هاي موسوم به رومي، تأثير فرهنگ ديرينه ايران و معماري محلي منطقه را با سقف ها، گچبري ها، كنده كاري ها، مناره ها و آجركاري هاي پرنقش برگرفته از فرهنگ اسلامي در قالبي ارزشمند و زيبا نشان مي دهد.

امامزاده عبدالله

از ديگر بناهاي مذهبي با ارزش  مي توان ازبقعه امامزاده عبدالله نام برد كه يكي از زيباترين بناهاي تاريخي شوشتر بر بالاي تپه اي مشرف بر شهر مي باشد كه مشتمل بر صحن  ،  ايوان  ورودي ، رواقها ، حرم ، گنبد، گلدسته ها ، ضريح ، تزئينات معماري و كتيبه هائي استكه در دوره هاي  مختلف مورد مرمت و بازسازي قرار گرفته اند. با توجه به اسناد تاريخي ، بناي اوليه بقعه  از آثار دوره المستنصربالله خليفه عباسي است كه در  قرن هفتم هجري (629 ه.ق) تجديد بنا گرديده است. بنا شامل كتيبه هاي زيباي سنگي و گچبري هايي به سبك سلجوقي و صفوي  بوده  كه نمونه  زيباي آن گچبري سر در و  سقف ايوان  ورودي مي باشد.

بقعه براء بن مالك انصاري

    بقعه براء بن مالك انصاري از ديگر بقاع شوشتراست كه در واقع قديمي ترين مقبره اسلامي در ايران به شمار مي رود. قابل ذكر است او يكي از صحابه دلاور پيامبر بود كه هنگام فتح شوشتر كشته شد و آرامگاه او در شمال شهر مقابل قلعه سلاسل قرار دارد.